Archief
Artikelen

Mondragón is een kleine stad, gelegen in het Spaanse Baskenland, in het ruige gebergte van de Picos de Europa. Op de bovenstaande kaart is het de rode stip in het midden. Normaal gesproken zouden er hoogstens wat verdwaalde toeristen komen, maar Mondragón blijkt op dit moment een bedevaartsoord voor managers en directeuren. In Mondragón heeft men sinds 1941 het kapitalisme langzaam maar zeker vervangen door coöperaties. Dit zijn bedrijven die het gezamenlijk eigendom zijn van alle medewerkers. In deze tijden van economische crisis blijkt dat zoveel beter te werken dan het kapitalistische winstbejag, dat men nu van heinde en ver toestroomt om te vragen hoe ze het doen. Het antwoord is: gelijkwaardige samenwerking!

De Mondragon Corporatie is het overkoepelende orgaan van de coöperaties, met 84.000 medewerkers en 9.000 studenten. Er is namelijk ook een coöperatieve universiteit! Ter ere van het 50-jarige bestaan van de Mondragón Coöperaties werd in 2006 het volgende filmpje gemaakt over de filosofische en historische basis van een coöperatie:

Corporate Values – MONDRAGON 2006 duurt 14 minuten.

Dat klinkt allemaal heel mooi, maar in 2006 was er nog geen crisis. In 2008 stortte de Amerikaanse economie in en de crisis trof ook Europa. Spanje werd zwaar getroffen door de schuldencrisis, de werkloosheid is er nu 23% en onder de jongeren zelfs ruim 40%. Alleen in Mondragón gaat alles nog goed! Weliswaar ondervindt men ook daar de gevolgen van de economische crisis, maar de coöperatieve organisatie maakt dat men daar de klappen gezamenlijk opvangt. Zo heeft men besloten tot een collectieve loonsverlaging van 8%, maar er vielen geen ontslagen en niemand lijdt armoede.

De Verenigde Naties heeft 2012 uitgeroepen tot het jaar van de coöperatie. Niet alleen in Mondragón, maar ook elders proberen mensen samen te werken. Mondragón is slechts een voorbeeld van het succes van de coöperatieve organisatie. Inmiddels is het een bedevaartsoord voor managers. In hun voetspoor ging ook Tegenlicht er kijken. Zij schrijven op hun website:

Tegenlicht bivakkeert in het Baskische stadje Mondragón, waar het overgrote deel van de bevolking werkt in coöperaties. Elke werknemer is er mede-eigenaar en men beslist samen welke keuzes het bedrijf moet maken. Met succes, ook in deze economisch harde tijden. Mondragon maakt hoogtechnologische producten en is als 7e grootste bedrijf van Spanje uitgegroeid tot een multinational met vestigingen over de hele wereld.

Terwijl in de wereld om ons heen de crisis onverbiddelijk blijft toeslaan, en het neoliberale model wordt overstelpt met kritiek, roept de VN 2012 uit als “Het jaar van de coöperatie”. Directies, overheden en economen zijn naarstig op zoek naar de juiste voorwaarden voor een goed functionerend en vooral internationaal concurrerend model. Mondragon dient telkens als voorbeeld en wordt overspoeld met internationaal bezoek. De Amerikaanse regering staat op dit moment voor de keuze General Motors weer te verzelfstandigen na de redding in 2008. Over het lot van GM wordt fel gediscussieerd. Zo wordt er over gedacht om het niet naar de beurs te brengen, maar het bedrijf om te vormen tot een coöperatie. Het model van Mondragon zou dan als uitgangspunt kunnen dienen, en GM-werknemers namen er alvast een kijkje.

Tegenlicht: Het wonder van Baskenland duurt 55 minuten.

Get Microsoft Silverlight
Bekijk de video in andere formaten.

Voor wie het leuk vindt om terug te kijken naar hoe Mondragón reeds in 1980 een voorbeeld vormde, is hier nog een oude reportage van het BBC-programma Horizon. Deze docu bevat ook een goed overzicht van de geschiedenis van Baskenland tijdens de Spaanse burgeroorlog. Daarna wordt uitgebreid ingegaan op de geschiedenis van de coöperatie in Engeland en het ontstaan van de coöperaties van Mondragón. Vooral de werking van de coöperatieve bank vond ik een eye opener!

Horizon: The Mondragon Experiment, 17th November 1980 duurt 54 minuten.

Twintig minuten gezien

Share and Enjoy:
  • NuJIJ
  • Twitter
  • Facebook
  • Hyves
  • RSS
  • email

19 Reacties op “De coöperaties van Mondragón (Baskenland)”

  • Het alternatief voor het schadelijke kapitalisme.
    Kapitalisme staat voor uitbuiting van arbeiders.
    Ongelijkheid in hiërarchie is hiervan de oorzaak.

    Waar kan ik me als ICTer inschrijven?

    • Beste Ron,

      In onze Renaissance Groep in NL zijn we verder gegaan op een onderzoek naar de bancaire en monetaire wereld dat we met een groepje mensen in 1994-1995 deden. Inmiddels zijn we bezig met het opzetten van cooperatieve samenwerking. We hebben ICT-ers nodig!

      Kijk voor informatie maar op onze website http://www.bankofjoy.net.

      Namaste … the Spark we Share…!

  • Beste BOU,
    ik ken in het Flevopolderse een vergelijkbare maar dan volstrekt foute bedrijfsovername door ‘het personeel’. Bouwbedrijf Moes BV in 1977 ‘heropgericht’ met medewerking van de bank, de RABO waarschijnlijk, en onder ‘supervizie’ van het CNV, het FNV kon in dat bedrijf geen poot aan de grond krijgen, door het uitkopen van de oprichter/eigenaar dhr Moes die er ‘kweet niet hoeveel miljoenen voor opstreek. Toen 550 personeelsleden, nu gekrompen tot 250, waarvan er nu weer 100 zijn ontslagen zonder sociaal plan, om er ZZP-ers voor aan te nemen. Toendertijd met mijn timmermaatje in de bouw die voor de CPN in de gemeenteraad zat ons nog erg via de FNV Bouwbond ermee willen bemoeien. Tevergeefs en zie het resultaat. https://www.google.nl/search?aq=2&oq=Moes+Bouwgroep&sourceid=chrome&ie=UTF-8&q=moes+bouwgroep+ontslagen

    Had gister een bijdrage opgetijpt voor bij Peak Oil voor wie het nog niet snapt. Maar die is door het maartse roert ze staart weer echt te lang geworden om te posten.

  • Groene Wolf:

    In onze middelgrote zuidelijke provinciestad zijn er nauwelijks nog local businesses maar enkel de grauwe eenheidsworst van de grote winkelketens. Daarom spoed ik mij zo meteen maar naar de weekmarkt, zodat m’n centen niet steeds weer in multinationale kassa’s belanden.

    http://www.earth-matters.nl/7/4657/duurzaam-20/lokaal-geld-uitgeven-loont.html

  • Herman Galjaard:

    Beste Bou,

    De `Picos de Europa`liggen een paar honderd kilometer westelijker in midden-noord Spanje. (o.a Asturias) en niet onder San Sebastian/Bilbao.
    Verder een interessant artikel, vooral als je over startkapitaal beschikt ..

  • Nick Tax:

    De documentaire van Tegenlicht deed mji het licht zien. Dit is zoals een samenleving zou moeten werken. Nog HR-mensen nodig?

  • Vuige kapitalist:

    Beste Bou,

    ik krijg de indruk dat u een aanhangster bent van het marxisme. Dat betreur ik, daar ik veel van wat u publiceert op uw blog waardeer en interessant vind. Het is goed dat er blogs zijn zoals die van u!

    De onhoudbaarheid van de theorieën van Marx is reeds lang geleden aangetoond, door o.a. Eugen von Böhm-Bawerk.

    Een socialistische politiek kan nooit de doelen bereiken, die de voorstanders voor ogen staan. Kijk maar eens rond op http://www.mises.org.
    Als u b.v. “Human Action” leest, van Ludwig von Mises, dan zult u gaan inzien dat de armen van deze aarde niets aan Marx en zijn mogelijk goedwillende volgelingen hebben, maar wel aan het echte kapitalisme.(Wat wij nu hebben is overigens geen kapitalisme maar interventionisme, dat op den duur zal afglijden naar een autoritair collectivistisch systeem zoals fascisme of communisme.)

    Van voornoemde site kunt u kosteloos allerlei teksten downloaden, die zonneklaar aantonen dat liberalisme het enige zinnige politieke systeem is. B.v. van Yuri Maltsev: “Requiem for Marx”. Of de boeken van Henry Hazlitt, Murray Rothbard en Hans-Hermann Hoppe. Mocht u liever Duits lezen dan kunt u terecht bij Roland Baader.

    Wat hebben de minder bedeelden van deze aarde aan (nog meer) armoede en slavernij, waar socialisme toch op uitdraait? Liberalisme is het enige systeem dat voorspoed en vrijheid voor iedereen mogelijk maakt – zij het in (grote) ongelijkheid…

    Maar het is goed dat uw blog er is!
    Vandaar dat ik even in opstand kom tegen de marxistisch angehauchte onderdelen ervan…

    P.S.

    Hier nog wat gratis interessante downloads:

    http://library.mises.org/books/Eugen%20von%20Bohm-Bawerk/Karl%20Marx%20and%20the%20Close%20of%20His%20System.pdf

    http://www.entrewave.com/freebooks/docs/a_pdfs/gnmr.pdf (alternatief: http://www.garynorth.com/freebooks/docs/pdf/marx_religion_of_revolution.pdf – is misschien wat sneller te downloaden)

    http://files.libertyfund.org/files/877/0108_LFeBk.pdf

    http://library.mises.org/books/Ludwig%20von%20Mises/The%20Anti-Capitalistic%20Mentality.pdf

    http://library.mises.org/books/Ludwig%20von%20Mises/Human%20Action.pdf

    http://c457332.r32.cf2.rackcdn.com/pdf/books/MarxismUnmasked.pdf

    http://mises.org/journals/scholar/Hoppe.pdf

    http://library.mises.org/books/Henry%20Hazlitt/The%20Conquest%20of%20Poverty.pdf

    http://library.mises.org/books/Henry%20Hazlitt/Man%20vs%20The%20Welfare%20State.pdf

    http://library.mises.org/books/Henry%20Hazlitt/Failure%20of%20the%20New%20Economics.pdf

    http://library.mises.org/books/Eugen-Maria%20Schulak/The%20Viennese%20School%20of%20Economics%20A%20History%20of%20its%20Ideas,%20Proponents,%20and%20Institutions.pdf

    http://mises.org/books/Socialismcapitalism.pdf

    http://mises.org/books/requiem.pdf

    http://mises.org/books/defending.pdf

    http://www.iea.org.uk/sites/default/files/publications/files/upldbook351pdf.pdf

    http://library.mises.org/books/Murray%20N%20Rothbard/Man,%20Economy,%20and%20State,%20with%20Power%20and%20Market.pdf

  • mr. drs. Bou:

    Beste Dick,

    De reden dat deze reactie niet geplaatst werd, is dat er VEEL TE VEEL LINKS in staan. Dergelijke reacties worden beschouwd als spam door alle spamfilters! Ik heb speciaal voor jou een filter uitgeschakeld, maar ik ga dat straks weer aan zetten. Dit filter heeft jouw reactie geweigerd, maar het houdt ook andere troep buiten.

    Dit geldt ook voor andere lezers: plaats niet meer dan drie links in een reactie, anders verslikt het beveiligingssysteem zich in je reactie. Deze regel geldt vaak ook op andere blogs.

    Verder vraag ik me af hoe ik hier op moet reageren. Als ik eerst alles zou lezen (wat wel mijn gewoonte is voor ik reageer), dan ben ik over een jaar nog niet klaar. Een dergelijke discussie schiet natuurlijk niet op, te meer omdat op 21 december a.s. de wereld vergaat! 🙂

    Kortom, als je een punt wilt maken, doe dat dan nooit met een overkill aan links en boektitels. Zeg gewoon in je eigen woorden waarom je het niet eens bent met Marx.

    Overigens ben ik geen Marxist, al vond ik zijn “Kapitaal” wel erg verhelderend. Net als de Bijbel vind ik het een absolute MUST READ. Wie de Bijbel niet kent, snapt niets van religie, wie de Koran niet heeft gelezen, snapt niets van de Islam en wie het Kapitaal niet heeft gelezen, begrijpt niets van economie.

    Veel verder gaat mijn standpunt in deze niet.

  • Voordat er kapitalisme bestond waren er geen armen. Toen waren er feodalen die hun macht ontleenden aan grondbezit. Toen heette de armen lijfeigenen. Wat het kapitalisme wil is niet anders dan die feodale machtsstructuur maar dan met een mombakkes op in ere herstellen. Ergo, een kapitalistische arme is niet arm maar lijfeigene van het systeem. Een kapitalistische rijke ook maar die merkt daar hoegenaamd niks van. Er is geen systeem dat geen lijfeigenen genereerd.
    Elk systeem dat meer van mensen eist dan in groepen waarin de leden op roepafstand van elkaar leven te leven kan met recht een systeem worden genoemd. Dat dus op lijfeigenschap gebaseerd is. Daar verhelpt helaas het liberalisme niks aan. Nee erger nog, het kapitalisme als hèt systeem is hun fundamentalistische religie. In tegenstelling tot het marxisme dat GEEN SYSTEEM is. Wat niet wil zeggen dat er niet heftig gepoogt is er een systeem van te maken. Marx zegt niet anders dan dat er niks verkeerd is aan het kapitalisme maar dat het kapitalisme als systeem ten onder gaat aan kapitalisten, of die nou rijk zijn of arm.
    Wie de armen wil helpen zich te verheffen geve ze vruchtbare grond in bezit en het recht op het ontginnen van de grondstoffen en alles wat het verder op kan leveren dat zich daar op/onder/boven/naast als het zee is bevinden en het recht dit recht te verdedigen. Geve ze het bezit van onze planeet en de verplichting die in overleg met alle andere bezitters in al hun diversiteit, waarschijnlijk zijn er wel een miljoen soorten met cumulatief inclusief de mens een ontelbaar aantal individuen die allen deze planeet Aarde bezitten.
    Gelukkig heeft Darwin ons uitgelegd dat er vele soorten en individuen rechten hebben op hetzelfde zonder elkander te bedreigen in het voortbestaan. Integendeel, zij dienen elkanders voortbestaan in een soort van symbiose.
    Het is de mens zijn religie, inclusief en vooral het geloof in het kapitalisme, dat alle soorten inclusief zijn eigen soort in het voortbestaan bedreigt.
    Dus laat een marxist die Marx heeft begrepen zich nooit in met een systeem en gaat liever met een feodale koppensneller of een kapitalistische lijfeigene praten over hoe ze samen zorgen voor eten en onderdak dan met een liberaal. Een liberaal is niks beters dan een hoer, een soort van feodale courtisane van het kapitalistische systeem. http://nl.wikipedia.org/wiki/Courtisane

  • Als toegift voor @ Vuige kapitalist.
    Sorry Beste BOU, dat soort linksdrops heeft een doel dat ik wel moet bestrijden. Niet zozeer als marxist, waarbij ik mij met al mijn levenservaring ben gaan aansluiten, maar in dit geval vooral als zoekende naar en verdediger van waarheid.
    Bij uitbreiding naar hoe liberalen zich politiek manifesteren; Een liberaal is niks beters dan een hoer, een soort van feodale courtisane van het kapitalistische systeem.
    Beter gezegd; EEN PLOERTERIGE COURTISANE VAN KAPITALISTEN. In de Nederlandse politiek komt dat bijvoorbeeld hierop neer http://www.rijnlandmodel.nl/achtergrond/sociologie/houding_top_1_ploerten_bronnen.htm Actueel hierin http://www.rijnlandmodel.nl/achtergrond/sociologie/houding_top_1_ploerten_bronnen.htm#sitalsing-pvda e.v.
    Hoeren en courtisanes hebben alleen verplichtingen aan hun pooier/eigenaar en nooit aan hun klanten, het electoraat en haar leiders dat hun prostitutiebussiness pseudoliberaal tolereert.

  • Vuige kapitalist:

    @Bou en Sjuul van Dissel

    Marx begreep heel weinig van economie. Hij meende dat er een belangentegenstelling was tussen werknemers en werkgevers. Die is er niet.
    Beide partijen hebben belang bij de ruil (arbeidsprestatie voor geld of ander goed) die plaatsvindt. Waarom ruilen mensen? Omdat de ene partij het goed dat hij aanbiedt lager waardeert dan het goed dat hij wil verkrijgen. De wederpartij waardeert deze goederen precies omgekeerd. Beide partijen willen dat de ruil plaatsvindt, daar zij menen erop vooruit te gaan.

    Marx meende dat de werkgever zijn werknemers onderbetaalde. Hij dacht dat er zoiets bestond als een objectiveerbare, “werkelijke” waarde van een goed of arbeidsprestatie. Welnu, dit is een vergissing. Persoon A die goed B aanbiedt aan persoon C om goed D te verkrijgen verschilt van mening met persoon C over de waarde van de goederen B en D. En Marx was natuurlijk ook van mening dat de werknemer recht had op de gehele veronderstelde “werkelijke” waarde van het geproduceerde goed, en dat de werkgever de zg. “meerwaarde” daarvan dus ten onrechte in zijn zak stak.

    De waardetheorie van Marx is reeds aan het einde van de 19e eeuw weerlegd door Eugen von Böhm-Bawerk. Zie de eerste van de door mij opgegeven links. Veel marxisten hebben trouwens deze theorie reeds (stilzwijgend) verlaten. Nu Bou en Sjuul van Dissel nog…

    Er zijn in onze maatschappij overigens weldegelijk klasse-tegenstellingen, namelijk die tussen de klasse van (netto-) belastingbetalers en de klasse van diegenen die profiteren van de belastingheffing door de staat. Tot de eerste groep behoort ook een groot deel van de arbeiders…

    Marx tastte dus in het duister wat betreft de werkelijke klasse-tegenstellingen in de maatschappij. Zie de op drie na laatste link.

    P.S. Niet zo schelden, Sjuul. Een wellevende discussie zou toch mogelijk moeten zijn, zonder “hoeren” en “ploertige courtisanes” e.d.

  • Vuige kapitalist:

    P.S. @ Bou

    Wat betreft de “overkill” aan links, het volgende: Ik had niet verwacht dat je alle boeken zou lezen. Ik zou het al mooi vinden als je er één zou lezen, al was het maar gedeeltelijk! Ik heb de lijst van links opgegeven voor de mogelijk geïnteresseerde lezers. Ik denk dat veel mensen in deze verwarrende tijden best wat nuttig “leesvoer” kunnen gebruiken. Ik verwacht ook echt niet dat er veel lezers zullen zijn die alles willen lezen. Maar het is goed als de mensen zich realiseren dat dit soort boeken er zijn. Ze moeten er gewoon uitpikken wat hun aanspreekt. Het is allemaal gratis, tenslotte!

  • Een ‘wellevende’ discussie is niet mijn specialiteit. Net zoals een in een goed geaccumuleerde arbeid waarderen niet de specialiteit is van ‘wellevende’ liberalen overigens. Verder is hoer of het meer luxe courtisane geen scheldwoord maar een eerzaam beroep voorzover het niet door politici wordt uitgeoefend natuurlijk. Dacht dit verraad aan de voor elk logisch denkend mens begrijpelijke ethiek op deze manier voor jou te verduidelijken. Maar je denkt in dogmaas dus is dit vergeefs.
    “‘Veel marxisten hebben trouwens deze theorie reeds (stilzwijgend) verlaten. Nu Bou en Sjuul van Dissel nog…”‘
    Inderdaad, nou Sjuul nog… Hoe bestaat het ervan uit te gaan dat een marxist marxist blijft als het marxistische gedachtengoed verraden wordt. Nou dat bestaat alleen in het brein van een liberaal. Vandaar mijn overduidelijke verwijzing naar hoe het in leven zijn van een hoer cq courtisane. Je had het beter als compliment kunnen opvatten want nu bezoedel je het eerbare.

  • mr. drs. Bou:

    Beste Vuige Kapitalist, je schreef:

    Marx begreep heel weinig van economie. Hij meende dat er een belangentegenstelling was tussen werknemers en werkgevers. Die is er niet.

    O Nee???? Vandaar dat werknemers staken, vandaar de massale demonstraties, vandaar al die zelfmoorden in Griekenland, Italië en zo voort. Dit meen je toch niet????

    Marx was een zeer belezen filosoof. Hij refereert ook aan alle economische theorieën van zijn tijd. Zijn voetnoten zijn verrukkelijk! Deze man staat open voor alles wat geschreven is tot zijn eigen tijd. Helaas had hij nog geen weet van de economische crisis in de jaren ’30 van de vorige eeuw, maar ook de 19e eeuw kende dat soort crises.

    Heb jij ooit Het Kapitaal gelezen? Zo niet, weet dan dat het een aanrader is!

    Maar het hele Das Kapital is simpel terug te voeren op deze wet: meerwaarde ontstaat uitsluitend door arbeid!

  • mr. drs. Bou:

    Yes, there is an alternative to capitalism: Mondragon shows the way

    Why are we told a broken system that creates vast inequality is the only choice? Spain’s amazing co-op is living proof otherwise

    By Richard Wolff

    June 25, 2012 “The Guardian” — There is no alternative (“Tina”) to capitalism?

    Given that MC has 85,000 members (from its 2010 annual report), its pay equity rules can and do contribute to a larger society with far greater income and wealth equality than is typical in societies that have chosen capitalist organizations of enterprises. Over 43% of MC members are women, whose equal powers with male members likewise influence gender relations in society different from capitalist enterprises.

    MC displays a commitment to job security I have rarely encountered in capitalist enterprises: it operates across, as well as within, particular cooperative enterprises. MC members created a system to move workers from enterprises needing fewer to those needing more workers – in a remarkably open, transparent, rule-governed way and with associated travel and other subsidies to minimize hardship. This security-focused system has transformed the lives of workers, their families, and communities, also in unique ways.

    Daar is dus geen woord Spaans bij!

  • nico:

    Een wat frissere kijk op dit cooperatie succes: deze week sluit de cooperatie fabriek Fagor zijn poorten in Mondragon (huishoudelijke aparatuur en duizenden cooperatie leden verliezen hun baan en daarnaast een groot aantal toeleveranciers in de regio (in totaal een verlies van 12000 banen).

    Jammer dat men in de pers het verhaal maar kortstondig in de gaten houd.

    • mr. drs. Bou:

      Beste Nico,
      Welkom op BOUblog, maar dat zou slecht nieuws zijn. Heb je ook een link naar de bron? Ik versta zelfs een beetje Spaans en ik wil graag weten wat er gebeurt. Mondragon leek zo succesvol!

    • Sancho Panza:

      Dit klopt. Heb zelf een tijdje in Onati gewoond. Het coöperatieve werd te mooi verkocht in deze film. Toch is dit model het enige met toekomst.

Laat een reactie achter

Recente reacties