Archief
Artikelen

Nu de economie van de VS en Europa wankelt onder de schuldencrisis, is de zogenaamde 99% niet langer blij met de kapitalistische economie. Zoals bleek uit het vorige artikel op BOUblog, is ongeveer 2/3 van de wereldbevolking al heel lang niet blij met deze economie van uitbuiting, geweld en slavernij. Ook willen we in het “Vrije Westen” graag op een andere manier omgaan met grondstoffen en eindproducten, we willen een economie die duurzaam is! Ondanks vele initiatieven is het echter nog niet gelukt om het economische systeem wezenlijk te veranderen. Het kapitalisme blijft dominant. Als we een systeem willen veranderen, dan zullen we eerst moeten weten hoe het werkt. Een heldere en nog altijd bruikbare analyse van de kapitalistische economie staat in Het Kapitaal van Marx, een boek uit 1867.

Hoewel iedereen er van gehoord heeft, heeft lang niet iedereen het boek gelezen. Het is ook niet zo toegankelijk, niet alleen omdat het is geschreven in de 19e eeuw, maar het vergt ook een andere manier van denken over onze economie. Professor David Harvey geeft al zo’n 40 jaar colleges aan de Universiteit van New York over het Kapitaal van Marx. Hij zegt zelf dat hij er bij het de eerste keer lezen weinig van begreep. Zijn colleges zijn bedoeld voor mensen die het Kapitaal echt willen lezen. Het volgen van deze colleges kost dus een Kapitaal, maar het boek staat gelukkig ook gratis online.

In het Kapitaal worden drie belangrijke intellectuele en politieke tradities bij elkaar gebracht. Dat is in de eerste plaats de politieke economie (Locke, Smith, Ricardo en vele anderen), die Marx aan een grondige kritiek onderwerpt. Daarbij is hij vooral op zoek naar de ontbrekende elementen. Het tweede domein is de klassieke Duitse filosofie (Hegel, Spinoza, Kant, Leibnitz eva) die terug gaat tot de Grieken (Epicurus, Plato eva). De derde groep bestaat uit de utopische socialisten (Owen, More, maar vooral de Fransen zoals Saint-Simon, Fourier en Babeuf). De laatste vindt hij vooral fantasten die geen notie hebben hoe hun prachtige idealen gerealiseerd zouden kunnen worden.

Marx wil in het Kapitaal verklaren hoe het kapitalisme werkt. Hij probeert te komen tot een goed onderbouwd, wetenschappelijk socialisme. Daarbij is het belangrijk om te begrijpen dat er een verschil is tussen hoe hij de informatie voor het Kapitaal verzamelt en hoe hij die presenteert. Het verzamelen doet hij vanuit de drie genoemde domeinen, waarbij de uiteindelijke vergaarde verzameling enorm uitgebreid is. In zijn presentatie gaat Marx op zoek naar fundamentele concepten, die door hem worden ontwikkeld. Daarmee probeert Marx dan weer verklaringen te vinden voor maatschappelijke verschijnselen. Deze concepten zijn product, waarde, fetisj etc., zoals die in het Kapitaal gebruikt worden. Hij begint met het concept product en niet met klassenstrijd of arbeid, zoals wellicht logischer zou lijken.

Naast de economisch/politieke boodschap die het Kapitaal brengt, is het vooral ook eerste klas literatuur, die is ingebed in wat de tijd van Marx zelf te bieden had. Shakespeare, de Balzac, Faust, het komt allemaal ter sprake. Natuurlijk komen ook alle belangrijke economen en politici van zijn tijd aan de orde. Voor economen is het boek daarom een belangrijk cultuurhistorisch monument! Helaas behoort het zelfs voor studenten economie meestal niet tot de verplichte literatuur.

Het Kapitaal bestaat nu uit drie delen, waarvan Marx er maar een zelf heeft uitgegeven. Als Marx de kans had gekregen om zijn werk af te maken, had het totale project het Kapitaal uit ongeveer 24 delen bestaan. De eerder genoemde concepten waren ook bedoeld als basis voor de verdere delen van het Kapitaal. In het eerste deel richt hij zich op de kapitalistische productiewijze als eerste stuk in de legpuzzel.

Een ander aspect van de presentatie is het gebruik van de dialectiek, die een totaal nieuw concept van analyse biedt, totaal verschillend van de bekende oorzaak/gevolg relatie. In zijn dialectische methode worden relaties gelegd tussen de verschillende fundamentele concepten, waarbij het er vooral om gaat de flexibiliteit en vloeibaarheid van het kapitalistische systeem in kaart te brengen. Marx beschrijft de dialectische beweging in het kapitalistische systeem, waarvoor hij een grote bewondering heeft. Hij heeft het dan ook niet over arbeid maar over het arbeidsproces. Waarde bestaat ook alleen in systemen die in beweging zijn. Het kapitalisme is als het ware altijd onderweg. Een methode om Marx te begrijpen is dus meegaan in zijn dialectische methode.

Net als David Harvey maakte ik begin jaren ’70 kennis met Het Kapitaal en ik herinner me nog hoe dit mijn wereldbeeld veranderde. Ik zou alleen nu niet meer weten hoe. Het was de tijd van de Vietnamoorlog en van “Pas op, anders komen de Russen!” Het was ook de tijd van Mao Tse Tung met zijn Culturele Revolutie. En in Cambodja moordde de Rode Khmer de bevolking uit. Deze wrede vormen van communisme bleken echter volstrekt los te staan van de analyse van Marx!

Toen Libië plotseling werd aangevallen en totaal verwoest door de NATO, begon ik het Groene Boek van Gaddafi te lezen. Uit zijn deel 2, over de economie, bleek dat ook Gaddafi Het Kapitaal had gelezen. Het economische wonder dat deze zogenaamde dictator in 30 jaar tijd had bewerkstelligd, bleek gebaseerd op een goed begrip van Marx! De oplossing die Gaddafi destilleerde uit Het Kapitaal, was echter heel anders dan de “oplossing” van de communistische dictaturen. Maar dat valt slechts te begrijpen als men Marx heeft gelezen.

De komende tijd wil ik graag samen met David Harvey Het Kapitaal herlezen. Het zijn 13 colleges van elk 2 uur, waarbij Harvey ook verwacht dat ik de tekst van het boek enigszins paraat heb. Van mijn ervaringen met deze cursus zal ik verslag doen op BOUblog. Ter introductie zijn hier wat video’s, starring professor David Harvey.

RSA Animate – Crises of Capitalism duurt 11 minuten.

David Harvey at Occupy London / November 12, 2011 / International Day of Solidarity duurt 32 minuten.

David Harvey at Occupy London / November 12, 2011 / International Day of Solidarity from Elaine Castillo on Vimeo.

Met dank aan Ben B., die de basis bood voor de tekst van dit artikel.

Share and Enjoy:
  • NuJIJ
  • Twitter
  • Facebook
  • Hyves
  • RSS
  • email

1 Reactie op “Het Kapitaal van Marx lezen met David Harvey”

Laat een reactie achter

Recente reacties