Archief
Artikelen

De Engelse documentaire filmer Adam Curtis is op BOUblog wel bekend. In 1992 maakte hij een serie van zes documentaires over de gevaren van de technocratische en politieke rationaliteit. Het vertrouwen van zowel de politici als het grote publiek dat de hoogtechnologische wetenschap in staat zou zijn om welvaart te brengen, wordt gelogenstraft door door de feiten. Technologische vooruitgang leidt lang niet altijd tot verbetering, maar vaak zelfs tot een verslechtering voor de hele bevolking. Het is boeiend om de hele serie te bekijken, omdat daaruit blijkt dat het niet slechts gaat over enkele mislukte megalomane projecten, maar om een vals vertrouwen en een verkeerde manier van denken.

Het eerste deel, The Engineers Plot, gaat over de geschiedenis van Rusland. Na de revolutie van 1917 was daar alle hoop gevestigd op een technologie die voor de hele bevolking zou leiden tot welstand, of toch minstens tot een menswaardig bestaan. Helaas bleek dat op termijn niet te werken. Het productieproces dat gebaseerd was op een rationele centrale planning, paste zich vaak op een absurde manier aan de regelgeving aan.

Deel 1: The Engineers Plot duurt 43 minuten.

Zie het vervolg op YouTube.

Het tweede deel, To The Brink Of Eternity, gaat over de VS en de kernwapen wedloop met Rusland. In 1957 lanceerde Rusland de eerste satelliet: Spoetnik. In Amerika was men verbaasd dat Rusland tot een dergelijke prestatie in staat bleek. Samen met de mogelijkheid van een atoombom leidde dit tot angst bij de Amerikanen. De wetenschappers van RAND corporation zochten de oplossing in de speltheorie, waarmee men dacht te kunnen voorspellen wat de tegenstander zou doen. Dit leidde niet tot een politieke oplossing van het conflict tussen de VS en de USSR, maar tot een verstarrend vijandbeeld en een ongekende wapenwedloop. Daarbij wisten de militairen de wetenschappers ook nog te bedotten door hen een ongekend hoog aantal Russische raketten voor te schotelen, waarvan later bleek dat die niet bestonden. Toen de Sovjets in 1962 kernraketten plaatsten op Cuba, leidde dat tot een crisis waaruit bleek dat oorlog niet gebaseerd is op rationele overwegingen, maar op angst! De Vietnam-oorlog bleek het failliet voor de rationele oorlog, die onder president Reagan zelfs veranderde in een vorm van science fiction: Star Wars. Maar zonder dat er ook maar een schot gelost was, viel de Sovjet Unie in 1989 uiteen.

Deel 2: To The Brink Of Eternity duurt 45 minuten

Zie het vervolg op YouTube.

Het derde deel, The League Of Gentlemen, gaat over de economie van Engeland na WO II en het koloniale tijdperk. In de jaren ’50 was het Britse wereldrijk gekrompen tot het eiland waaruit het was ontstaan. De levensstandaard was er in de jaren ’60 aanzienlijk lager dan in de rest van West Europa. Volgelingen van de econoom John Keynes zochten naar technische oplossingen voor de economische problemen, terwijl de politici droomden van een nieuwe Britse grandeur. De economie zou groeien als er meer geld in omloop kwam, maar hoewel men rekende op deze rationele oplossing, leidde de maatregel tot stagflatie, een combinatie van werkloosheid en inflatie. Volgens de Amerikaanse econoom Milton Friedman lag de oorzaak in de geldproductie die groter was dan de productie van goederen en diensten. In 1975 was Engeland bijna failliet. De IMF verstrekte het land een lening, waarna Margaret Thatcher het economische model van Friedman volgde, maar ook deze theoretisch juiste maatregelen leidden niet tot het gewenste resultaat.

Deel 3: The League Of Gentlemen duurt 45 minuten.

Bekijk het vervolg op YouTube.

Het vierde deel, Goodbye Mrs. Ant, gaat over scheikunde en met name de ontdekking van DDT. Dank zij de chemische wetenschap zouden vraatzuchtige insecten voorgoed uit de natuur verdwijnen. Malaria zou tot het verleden behoren, alle muggen, wespen, rupsen en vliegen konden wel weg. Helaas bleek dat DDT zich ophoopte in de vogels die insecten aten, waarna deze vogels stierven. Toen er in Zweden DDT werd gevonden in de moedermelk van vrouwen, keerde het tij. DDT is nu verboden, maar in de oceanen hoopt het giftige resultaat van de chemische industrie zich nog altijd op!

Deel 4: Goodbye Mrs. Ant duurt 45 minuten.

Bekijk het vervolg op YouTube.

Het vijfde deel, Black Power, gaat over een dam in de rivier de Volta, die door Ghana stroomt. Toen dat land nog een Engelse kolonie was, wilden de Engelsen deze dam aanleggen, omdat de elektriciteit kon worden gebruikt om aluminium te winnen uit het rijkelijk aanwezige bauxiet. In 1957 werd Ghana onafhankelijk onder Kwame Nkrumah. Deze president was overtuigd van het belang van die dam voor de ontwikkeling van het hele land. De Engelsen waren echter niet langer bereid om in de dam te investeren. In samenwerking met een Amerikaans bedrijf, Kaiser Aluminum, en met een lening van de Wereldbank, kwam de dam er ten slotte toch, maar Kaiser importeerde de grondstof en de stroomprijs die Kaiser had bedongen was zo laag, dat het rijke land Ghana eraan failliet ging. De dam die moest leiden tot vooruitgang en welvaart voor de bevolking van Ghana, leidde in feite tot chaos, armoede en een reeks van militaire staatsgrepen.

Deel 5: Black Power duurt 45 minuten.

Bekijk het vervolg op YouTube.

Het zesde deel, A is for Atom gaat over kerncentrales. Na de ramp van Chernobyl in 1986 keerde de publieke opinie tegen kern-energie. Curtis doet in 1992 dan ook vrijwel geen moeite om het publiek te overtuigen van de gevaren. Die waren immers algemeen bekend. De vraag die Curtis zich stelt, is hoe het ooit zo ver kon komen. Welke belangen waren er gemoeid bij de bouw van die gigantische kerncentrales? Dan blijkt dat naast het chronische optimisme en het mateloze vertrouwen in de wetenschap dat na WO II heerste, er ook grote financiële belangen gemoeid waren met de bouw van kerncentrales. Investeerders hadden er hun geld in gestopt, daarom konden de technologen geen pas op de plaats maken en zeker geen stap terug doen!

Deel 6: A is for Atom duurt 45 minuten.

Share and Enjoy:
  • NuJIJ
  • Twitter
  • Facebook
  • Hyves
  • RSS
  • email

1 Reactie op “Adam Curtis (1992): Pandora’s box”

  • Eheu:

    Deze vink hier wel leuk staan. Ook zo leeg hier. En ik lever graag een bijdrage en een positieve response.

    Groetjes
    Eheu
    =====
    http://www.anarchiel.com/stortplaats/toon/total_control_docu_over_de_big_brother-maatschappij_nl_ondert

    Een docu uit 2007 van de Duits-Franse culturele zender Arte over de wereld van de ‘surveillance’- technologie en -ideologie, m.n. sinds de komst van het ‘cybernetische’ tijdperk, (dat van computers en Internet). En over de laatste ontwikkelingen op dat gebied m.n., d.w.z. de RFID-chip.
    Zie voor een zelfde soort filosofisch-kritische blik op de technologische ontwikkelingen die tot een totalitaire controle-maatschappij neigen, mijn film-vertaling (ondertiteld door Observer1964) van een film van dezelfde culturele zender: ‘Voor een andere wereld’ -waarin filosofen de wereldwijde crisis sinds 9/11 bestuderen en pogen de verschillende verzets-bewegingen die zich sindsdien keren tegen de totalitaire tendens van de ‘globalisering’ in een pósitief kader te duiden, en e.v. te helpen met aandragen en verschaffen van een meer theoretische verantwoording en een werkbaar perspectief voor dat soort activisten :
    http://www.anarchiel.com/stortplaats/toon/voor_een_andere_wereld

Laat een reactie achter

Recente reacties