Archief
Artikelen

De mensheid zoals wij die kennen, ontstond 200.000 jaar geleden in Afrika. Vanaf ongeveer 60.000 jaar geleden begonnen zij zich te verspreiden over de aarde. Via het Midden Oosten trokken groepjes mensen naar Azië, waar ze ongeveer 50.000 jaar geleden de oostkust bereikten en de zee overstaken, eerst naar Australië en omstreeks 30.000 jaar geleden ook naar Amerika. De daarop volgende IJstijd bereikte rond 21.000 tot 18.000 jaar geleden een dieptepunt. Omstreeks 14.700 jaar geleden ging de koude IJstijd plotseling over in een veel warmere periode: het Bølling-Allerød. De mensheid had reeds een hoge mate van bewustzijn bereikt. Vanaf dat moment ontstond er in de Vruchtbare Halve Maan een sedentaire beschaving.

De driedelige documentaire Stories from the Stone Age gaat over de ontwikkeling van de mensheid in het Midden Oosten en Europa tijdens de Nieuwe Steentijd, vanaf de laatste IJstijd tot de ontwikkeling van het brons en het schrift. Hij is gebaseerd op grondig archeologisch onderzoek, met prachtige beelden van de opgravingen en de resultaten. Het belang van de vindplaats wordt duidelijk uit interviews met de betreffende archeologen. Gereconstrueerde beelden van hoe onze voorouders leefden, illustreren het geheel. Dit drieluik is gemaakt in 2003, door de Australische filmmaker Roger Scholes.

De voedselvoorziening was tijdens de IJstijd nog gebaseerd op verzamelen en jagen, overal in Europa en het Midden Oosten leefden de mensen nog als nomaden. Ook gebruikten ze geen metalen, behalve goud, en ze bakten nog geen potten van klei. Uit de talloze kleine Venusbeeldjes en grotschilderingen blijkt echter wel, dat de mensen zich tijdens de IJstijd niet alleen in leven hielden, maar ook tijd en aandacht besteedden aan sieraden, kleding, kunst en religieuze feesten.

Het eerste deel van het drieluik gaat over het Natufiën. Tijdens de warme periode van ongeveer 12.680 tot 10.800 v.Chr., het Bølling-Allerod, was het klimaat in de Vruchtbare Halve Maan zo gunstig, dat er granen in overvloed groeiden. De tarwe en de gerst stammen uit deze streek. Ook wemelde het van wilde geiten, schapen en herten. De bevolking van de Vruchtbare Halve Maan oogstte granen en dat voedsel kon men bewaren. Rond sommige plaatsen groeide voldoende voor een heel jaar, zodat zij zich daar konden vestigen in dorpen. De Natufiërs hielden al wel reeds honden, maar nog geen vee en ze bedreven ook nog geen landbouw.

Omstreeks 10.800 v.Chr. gebeurde er een kosmische ramp, waarmee plotseling het Younger Dryas begon. In het Midden Oosten werd het klimaat zowel kouder als droger, er kwam een einde aan de natuurlijke overvloed. Binnen 10 jaar tijd nam de bevolkingsdichtheid drastisch af en de mensen gingen noodgedwongen weer zwerven. Hun dorpen dienden nog wel als begraafplaats, maar niet langer als woonplaats. Men noemt deze periode het Laat-Natufiën.

Sommige mensen begonnen in deze tijd graan te verbouwen in de oases, terwijl anderen in de bergen geiten gingen hoeden als vee. Tot verbijstering van de archeologen is gebleken dat men in deze tijd een omvangrijk megalithisch tempelcomplex begon te bouwen: Göbekli Tepe.

Omstreeks 9.700 v.Chr. werd het klimaat zeer plotseling weer veel warmer. Er waren toen nog geen boerengemeenschappen die zowel landbouw als veeteelt bedreven. Pas daarna gingen de mensen over op het gemengde bedrijf: het verbouwen van graan, peulvruchten en zo voort, gecombineerd met het oogsten van gras en het houden van geiten, schapen en later ook ezels, paarden en runderen in een wei. De jager en verzamelaar veranderde in een sedentaire boer en de bevolkingsdichtheid nam zeer drastisch toe.

Zo eindigde het Mesolithicum en begon het Neoliticum, de Nieuwe Steentijd. Een tijdslijn van de Natufiërs staat hier.

Stories from the Stone Age, deel 1: Daily Bread duurt 52 minuten.

Het tweede deel gaat over het ontstaan van het gemengde boerenbedrijf van landbouw en veeteelt, wat gepaard ging met een sedentaire levenswijze. Er kwam een nieuwe ontwikkeling in de bouw van huizen, dorpen en ten slotte steden. In plaats van de ronde hutten bouwde men nu vierkant of rechthoekig. De archeologen vinden nog slechts de restanten, maar dit waren ooit fraaie, goed ingerichte en verzorgde woonhuizen. Men beschikte reeds over een slim systeem van airconditioning en de vloeren werden afgewerkt met een gladde laag pleister. De belangrijkste vindplaats ligt in Jordanië en heet ‘Ain Ghazal, dat o.a. werd opgegraven door Daniëlle Stordeur.

Vervolgens werd er in een stad of dorp ook een gemeenschapshuis gebouwd, een plaats waar de gehele gemeenschap kon samenkomen. In deze gemeenschappen bestond ook een arbeidsverdeling met speciale beroepen, zoals steensnijder of wever. Op een weefgetouw werd vlas geweven tot linnen voor kleding. Ook hielden deze mensen van schoonheid, wat blijkt uit hun gebruiksvoorwerpen. De belangrijkste vindplaats is Jerf al-Ahmar, dat o.a. werd opgegraven door Gary O. Rollefson.

Door de gestage bevolkingsgroei werd nieuwe landbouwgrond in de Vruchtbare Halve Maan schaarser en sommige boeren trokken in groepen weg naar Klein Azië en Europa. Daar leefden mensen nog als verzamelaars en jagers, maar er was grond genoeg voor de boeren, ruimte in overvloed voor deze nieuwkomers. Het contact tussen de twee culturen verliep vreedzaam en de uitwisseling leidde ertoe dat ook de Europese verzamelaars en jagers overgingen op landbouw en veeteelt. Europa was nog bedekt met uitgestrekte wouden, waarin open plekken werden gekapt, om de grond te bewerken. In de Vruchtbare Halve Maan werd het hout inmiddels zo schaars, dat dit leidde tot het verval van de cultuur.

In Europa werd de ploeg uitgevonden. De boeren trokken daarna steeds meer naar het noorden en hun levenswijze paste zich aan het klimaat en de omgeving aan. De koe werd gedomesticeerd als melkkoe, in plaats van alleen als last- en trekdier. Uit deze tijd stammen vele megalithische monumenten in Europa, waaronder Carnac en Stonehenge.

Stories from the Stone Age, deel 2: The Urban dream duurt 52 minuten.

In het Midden Oosten had de beschaving zich verder ontwikkeld en omstreeks 5000 v.C. brak er een nieuw hoogtepunt aan. In het Jordaandal was een gemeenschap ontstaan van handelaren, langs de hoofdweg tussen de delta van de Eufraat en de delta van Egypte. Ze cultiveerden de olijfboom en later ook andere vruchtbomen. Om hun boomgaarden van water te voorzien, legden ze een systeem van irrigatie aan. Olijfolie werd hun handelsproduct, het werd vervoerd in kruiken van keramiek. In deze cultuur van producenten en handelaren begon men ook boter te karnen en wol te spinnen. In tegenstelling tot linnen, kan wol gemakkelijk worden geverfd. Een ander belangrijk handelsproduct was zout. Zij temden de ezel als vervoermiddel en om hun handelstransacties te documenteren, maakten ze tekens van klei, die de voorlopers zijn van het schift. Hun complexe samenleving kende een zeer hoge graad van organisatie, die samenging met het ontstaan van een elite, een klasse van machtige priesters. In het Jordaandal werd ook ontdekt hoe men koper kon winnen uit kopererts (malachiet). Al snel werd ook koper een van hun handelsproducten.

De belangrijkste vindplaats is Teleilat Ghassul, dat werd opgegraven door de Australische archeoloog Stephen Bourke. Naar deze plaats werd de hele cultuur genoemd: het Ghassulian. Omstreeks 4.000 v.Chr. ontwikkelden Sumerië en Egypte zich plotseling tot autarkische gemeenschappen, de handel viel stil en binnen een eeuw was het bloeiende Ghassul een volkomen verlaten stad.

Omstreeks die tijd leefden er in Europa nog altijd verzamelaars en jagers in de bossen en de bergen, terwijl de boeren in de vruchtbare dalen woonden en megalithische monumenten maakten. De handelaren uit het Jordaandal emigreerden nu naar Europa, waar ze bekend werden als de Beker cultuur. Ze vestigden zich als boeren tussen de boeren, maar ze namen de kunst van het kopersmeden mee. In Europa ontdekten zij dat koper en tin samen tot brons kan worden gesmeed. Dit metaal werd in het Midden Oosten belangrijk voor de verdere ontwikkeling. Hun beschaving verschilde echter wezenlijk van de Europese boeren en jagers/verzamelaars: deze nieuwkomers gehoorzaamden hun hoofdman, ze droegen bronzen wapens, ze reden op paarden en met wagens. Zo ontstond er in Europa een elite van gewapende ridders. Aan de vreedzame samenleving kwam een einde, het tijdperk van de ridderlijke strijd was begonnen.

Stories from the Stone Age, deel 3: Waves of Change duurt 52 minuten.

Share and Enjoy:
  • NuJIJ
  • Twitter
  • Facebook
  • Hyves
  • RSS
  • email

5 Reacties op “De sedentaire beschaving in het Stenen Tijdperk”

  • Misschien en nuancering: het tijdperk van oorlogen “tussen naties” was aangebroken. Stammenoorlogen zijn er vanaf de eerste (symbolische) broedermoord altijd geweest.

    Mooi overzicht verder.

  • mr. drs. BOU:

    Geachte D.G.Neree,

    Uw nuancering berust volgens mij op gebrek aan kennis, doorspekt met desinformatie. De eerste broedermoord was niet symbolisch. Hij vond plaats omstreeks 9.700 v.C. De oorlogen tussen naties stammen echter pas van veel later. Maar ik zal deze zin corrigeren:

    Aan de vreedzame samenleving kwam een einde, het tijdperk van de oorlogen was begonnen.

    Moet zijn:

    Aan de vreedzame samenleving kwam een einde, het tijdperk van de ridderlijke strijd was begonnen.

    Wat in de documentaire geheel wordt verzwegen is de overgang van moederrecht naar vaderrecht, maar de overige ontwikkeling wordt goed gedocumenteerd. Paarden, brons en later ook ijzer spelen een grote rol in de ridderlijke samenleving.

  • mr. drs. BOU:

    In bovenstaande docu krijgt ook het klimaat niet de aandacht die het verdient. Over de manier waarop de Sahara is opgedroogd, gaat het volgende artikel:

    Shift in Earth’s Orbit Transformed ‘Green Sahara’ into Planet’s Largest Desert

  • wimakita:

    Jammer dat de docu. er niet meer op staat
    Zo zijn er nog een paar die ze weg gehaald hebben
    Zijn die nog ergens te bekijken???
    Mvg en trouwe fan Wim

  • mr. drs. Bou:

    Dank voor de melding, Wimakita. Ik heb een afspeellijst gevonden met 15 YouTubes van elk ongeveer 10 minuten. Het is zeker weten dezelfde docu, maar je moet zelf even kijken wat deel 1, deel 2 en deel 3 zijn. Als ik hem zou embedden, dat gaat deze pagina zeer zwaar laden. Dus gewoon even klikken op Stories from the Stone Age. Veel kijkplezier gewenst! 🙂

Recente reacties