Archief
Artikelen

Richard Wolff is een marxistische econoom in de VS. Hij is de zoon van Joodse ouders die vluchtten voor het Hitler-regime in Duitsland en hij studeerde eerst geschiedenis, om zich vervolgens te verdiepen in de economie. Hij werd professor in de economie in Massachusetts en hij doceert daar marxistische economie, in samenwerking met Stephen Resnick.

Marxistische economen (en marxisten in het algemeen) zijn schaars in de VS, waar in de jaren ’50 een ware heksenjacht tegen “communisten” heerste. De huidige economische crisis is echter vrij onbegrijpelijk zonder een marxistische analyse.

Het uitgangspunt van de klassieke economie is het geld, oftewel de markt, maar Karl Marx zette in Das Kapital uiteen dat de basis van iedere economie is gelegen in productieve arbeid. Deze leidt niet slechts tot consumptiegoederen (voedsel, kleding en zo voort), maar ook tot productiemiddelen (zoals het spinnewiel, de stoommachine en tegenwoordig de vrijwel geheel geautomatiseerde fabrieken). Daardoor kan met minder arbeid meer productie worden verkregen. Deze meer-opbrengst gaat echter niet naar de mensen die de arbeid leveren, maar naar de eigenaren van de productiemiddelen. Deze theorie uit de 19e eeuw is niet langer volledig, aangezien de werkende bevolking in de 20e eeuw steeds beter betaald kreeg, maar hij is nog lang niet achterhaald, omdat de extreme uitbuiting van de werkende klasse zich slechts heeft verplaatst naar de Derde Wereld.

Kijken we alleen maar naar het geld, naar de prijs van de aandelen op de beurs en naar de manier waarop de banken een voor een omvielen, dan lijkt de economische crisis een onvermijdelijke natuurramp. Het is echter geen natuurverschijnsel, vergelijkbaar met een aardbeving of orkaan, al kunnen de gevolgen voor de bevolking erger zijn dan de orkaan Katrina was voor New Orleans.

De politiek van privatisering en deregulatie die sinds de jaren ’80 werd gepropageerd door met name Ronald Reagan en Margaret Thatcher, leidde voor een kleine groep mensen tot ongekende rijkdom, terwijl de werkende bevolking er niet beter van werd. Om te zorgen dat deze bevolking toch bleef consumeren, kon iedereen gemakkelijk (maar niet goedkoop) geld lenen. Dit geld werd door de centrale banken in grote hoeveelheden goedkoop verstrekt aan de banken, die het uitleenden tegen een hogere rente. Aldus ontstaat een soort piramide-spel, want ooit zal iemand de schulden moeten betalen.

Begin 2008, toen de hypotheekcrisis reeds een voldongen feit was, gaf Richard Wolff een lezing die in twee delen werd uitgezonden door de “subversieve” zender The Struggle, die ook een eigen website heeft. Het eerste deel van de lezing duurt ongeveer 25 minuten, waarna een Palestijnse dichter het woord neemt. Het tweede deel van de lezing sluit er direct op aan, al staat het op de volgende video. Dit deel duurt ongeveer 15 minuten, waarna het programma verder gaat over de toestand in Gaza in de lente van 2008.

The Struggle: “Recession” duurt 29 minuten.

The Struggle: Operation Gaza “Shoah” duurt 29 minuten.

Een andere lezing van Richard Wolff, die daar prima op aansluit, werd enige maanden later georganiseerd door de Asociation for Economic and Social Analysis and the journal Rethinking Marxism. De economische crisis was toen al dagelijks voorpagina-nieuws. Op het einde van dit college geeft Wolff ook een marxistische oplossing: Ieder bedrijf kan worden geleid door de mensen die er werken. Dat deze oplossing ook zal werken tegen de economische crisis, betwijfel ik echter. Dit alternatief is zeer reëel in tijden van welvaart en het had de economische crisis kunnen voorkomen. Toch is ook deze lezing de moeite waard.

Capitalism Hits the Fan A Marxian View duurt 39 minuten.

In juli 2007 werd Richard Wolff geïnterviewd door Harold Hudson Channer. Er was toen zelfs nog geen hypotheekcrisis, maar Wolff was ook toen reeds verre van optimistisch over de economie. In dit uiterst boeiende interview wordt dieper ingegaan op de marxistische theorie van kapitaal en arbeid. Wolff legt uit hoe een dergelijke economische theorie gepaard gaat met andere normen en waarden, met andere relaties en emoties. Voor wie niet op de hoogte is van de marxistische theorie is deze video zeker een must-see!

Richard Wolff, Ph.D – Air date: 05-07-07 duurt 58 minuten.

Share and Enjoy:
  • NuJIJ
  • Twitter
  • Facebook
  • Hyves
  • RSS
  • email

7 Reacties op “Richard Wolff: een marxisitische econoom over de crisis”

  • Zaphod:

    Hoi mw. Bou,

    Dank voor deze mooie post. Zeer heldere uiteenzettingen van dhr. wolff van het een en ander. Helpt mij om anderen ook het e.e.a. uit te leggen. Vraagje, waarom denk je niet dat ’t voorstel van democratisering van het bedrijfsleven/ economie zal helpen in tijden van crisis?

    Gr. Zaphod

  • mr. drs. BOU:

    Beste Zaphod, je reactie was in de spambox terecht gekomen, waarvoor mijn excuses.

    Democratisering van het bedrijfsleven vindt meestal plaats ten tijde van economische voorspoed. Als de arbeidsmarkt verlegen zit om werknemers, dan kunnen deze eisen stellen. Helaas hebben de werknemers de laatste decennia voornamelijk materiële eisen gesteld. Een democratisering van de bedrijfsstructuur interesseerde hen kennelijk niet zo. Meer geld en minder werkuren leken belangrijker.

    Dit kortzichtige beleid wordt in stand gehouden door het onderdrukken van informatie over de economische theorie van het marxisme. Vooral in de VS wordt deze informatie zwaar onderdrukt. Maar ook in Nederland bestuderen de economen Marx niet echt. De vrije markt economie is het heersende dogma.

    De vrije markt bestaat echter niet, ze heeft ook nooit bestaan. Als de markt niet wordt beschermd en gereguleerd, dan trekt de marktplaats rovers aan. Op dit moment zijn we getuige van de grootste roof in de geschiedenis. Men noemt dat een economische crisis, alsof het om een natuurverschijnsel gaat, maar in feite hebben de rovers de wereldmarkt volledig omsingeld en nu zijn ze bezig om de wereldbevolking uit te plunderen. Daartoe pompen ze miljarden dollars en euro’s in het systeem, dit in de vorm van bail-out. Als het geld ten slotte niets meer waard is, zal blijken dat het werkelijke kapitaal (grondstoffen en productiemiddelen) zich concentreert in handen van steeds minder mensen. Dat zijn de rovers en zij zijn ook degenen die nu de geldpers laten draaien…

    Overigens biedt de theorie van Marx volgens mij geen oplossing voor de huidige problemen. In de 19e eeuw was de wereldhandel nog niet zo ontwikkeld, men roofde eenvoudig de koloniën leeg. Het ging toen nog vrijwel uitsluitend om het eigendom van de productiemiddelen. Op dit moment is de wereldhandel aan het krimpen. De echte crisis moet nog komen en deze zal ernstiger worden, naarmate het tekort aan aardolie voelbaar wordt. Ik vermoed dat deze economische crisis wordt geregisseerd door een economische machtselite die zich voorbereidt op peak-oil.

    En ik ben bang dat ze zo dwaas zullen zijn om peak-oil te bestrijden met een wereldoorlog in het Midden Oosten. Iran en Irak hebben nog een grote oliereserve. Saoedi-Arabië is volgens mij bijna uitverkocht, waarna de VS dat land zou laten vallen, ware het niet dat de VS daar militaire bases heeft. Er komt een moment dat Saoedi-Arabië niet langer voldoende aardolie kan leveren, en dan… Maar de tijd zal het leren.

  • Zaphod:

    Hoi mw. Bou,

    Bedankt voor je reactie. Ik dacht dat m’n post niet door kwam door mijn computer ofzoiets. Fijn om te zien dat deze alsnog gelezen en geplaatst is. Hopelijk komt deze nu wel goed aan.

    Ik heb je reactie zojuist gelezen en begrijp en deel (voor het graatste deel) je mening/ analyse. Desondanks denk ik, met alle respect, dat je mijn vraag nog niet beantwoord hebt. Ik begrijp dat men denkt dat men nu (tijden van crisis) niets te eisen heeft. Desondanks lijkt de enige echte en structurele oplossing democratisering te zijn. Wat is tenslotte het alternatief? Dat er nu een grote roofpartij plaats vindt is nu juist het (de uitkomst van) het tegenovergestelde van democratisering van de economie, toch?

    Vwb Marx, ik ken hem niet goed genoeg maar wat ik van hem ken (of mijn intepretatie daarvan) lijkt mij nu juist een goede verklaring & (daarmee) kader bieden voor wat er nu gaande is. Is het dan ook niet zo daar begonnen moet worden met het vinden van een antwoord? Hoe zie je, wederom met respect, een ander antwoord voor je mw. Bou?

    Mvg,

    Zaphod

  • Zaphod:

    oeps bedankt … grootste … &

    “Is het dan ook niet zo daar begonnen moet worden met het vinden…”

    moet natuurlijk zijn:

    “Is het dan ook niet zo DAT daar begonnen moet worden met het vinden…”

  • mr. drs. BOU:

    Beste Zaphod, dank voor je reactie en ik zat daar heel toevallig net over te prakkedenken.

    Volgens mij is een van de grootste problemen op dit moment het geloof in de vrije markt economie. De markt is nooit vrij geweest. Vanaf het eerste begin werd de marktplaats gedomineerd door een heiligdom dat wetten stelde. Het maakt daarbij niet uit of dit een tempel of een kerk was, maar de markt was een vrijplaats waar de heilige wet van de vrede gold. Zonder deze heilige wet is de marktplaats een prooi voor rovers.

    Volgens mij behoort de handel zo te worden gereguleerd dat bedrog is uitgesloten. Maar in deze moderne maatschappij leven de mensen niet langer van de handel van hun producten, maar in loonslavernij. Deze constructie moet weg, maar ik vraag me af of dit wel het juiste moment is om daarom te vragen.

    In de jaren ’70 en ’80 van de vorige eeuw liep er een discussie over een arbeidsvrij inkomen voor iedereen. Daar ben ik eigenlijk wel voor. Dit inkomen zou kunnen worden besteed aan studies, dat wil zeggen dat iedereen naar school mag. Voor ouderen is dit een zeker pensioen. Dat wil zegen dat iedereen veilig oud kan worden. Tussen de jeugd en de ouderdom liggen de productieve jaren. Zij kunnen worden belast om de jeugd en de ouderdom te bekostigen.

    Maar hun productiecapaciteit hangt sterk samen met de stand van de productiemiddelen. Deze zijn in handen van de beurs oftewel de aandeelhouders. Dat laatste is een historisch gegeven. Het begon ongeveer omstreeks 1850. Onze geschiedenis is vol van misdaden tegen de mensheid. Het onteigenen van de productiemiddelen leidde in Rusland en het Oostblok tot het autoritaire communisme: alle productiemiddelen in handen van de staat. Dat is geen socialisme, maar autocratie.

    We hebben gezien wat voor systeem daaruit voortvloeit. Stalin heeft meer doden op zijn geweten dan Hitler, dus daar ben ik niet blij mee. Maar het idee op zich is de moeite waard. Want stel dat alle productiemiddelen zouden kunnen worden aangewend, niet tot heil van de staat, maar tot heil van de bevolking? Stel dat de rijkdom eerlijk zou worden verdeeld? Zou er dan nog armoede bestaan? Ik denk het niet. Armoede ontstaat volgens mij door een ongelijke verdeling…

    Kun je jezelf een wereld voorstellen waarin iedereen kan rekenen op een basisinkomen? Deze discussie stamt van decennia geleden. Daarop kwamen Ronald Reagan en Margareth Tatcher met hun vrije markt en privatisering. In Nederland ging het kabinet Lubbers er in mee. Sindsdien rijden zelfs de treinen niet meer op tijd… Laat staan dat de post nog wordt bezorgd. Alleen maar commerciële folders…

    Commercie is beslist geen concept voor gedeelde rijkdom. Volgens mij verspreidt het slechts de armoede.

  • Even een paar korte opmerkingen over de reacties hier:

    1. “Marx biedt geen oplossing”

    Marx heeft een uitstekende, en nog altijd relevante analyse gemaakt van het kapitalistisch stelsel van produceren, en de fundamentele tegenstelling ontdekt waar het stelsel op draait, nl. de tegenstelling tussen de maatschappelijk geproduceerde, maar privaat toegeeigende meerwaarde.

    Wat Marx echter niet heeft gedaan is een blauwdruk achter laten voor hoe een socialistische wijze van produceren dan precies ingericht zou moeten worden.

    De nalatenschap van Marx, zijn wijze van analyseren, heeft echter nog niets ingeboet aan actualiteit, en ook al zijn de maatschappelijke productievoorwaarden gewijzigd, en is er de relevante factor bijgekomen van het opraken van de wereld energievoorraden en andere grondstoffen, zijn methode stelt ons nog steeds in staat om de materiele productieverhoudingen te doorgronden en een betere analyse te maken dan de burgerlijke econonomen.

    2. Historische ervaringen met de opbouw v/h socialisme in een land (Sovjet-Unie)

    De wijze waarop voor het eerst in de geschiedenis het socialisme tot stand kwam, als gevolg van het slagen van de oktober revolutie in rusland in 1917, is ondanks de forse tegenwerking door de imperialistische staten (de interventie oorlogen, de koude oorlog, etc.) niettemin een succes.
    Ook de positie van Stalin hierin, die in een belangrijke periode slaagde in de opbouw van het socialisme, hoewel op sommige fronten met geforceerde middelen, mag men dan hier in het westen betwisten, maar voor de russen zelf is de rol van Stalin nog altijd prominent (blijkens opinie peilingen in rusland zelf).
    Natuurlijk zijn er in die perioden fouten gemaakt en waren er tekortkomingen. Maar dat neemt nog niet weg dat de propaganda die anti-communistische zegslieden telkens naar voren brengen (en deels kopieren van de nazi-propaganda), klakkeloos nagewauweld moeten worden.
    Ook op het hoogtepunt van de interne klassenstrijd in de Sovjet-Unie, waren het aantal gevangenen (naar aandeel van de bevolking) lager dan bijv. de VS aan gevangenen bevolking heeft. De archieven van de voormalige Sovjet-Unie liggen momenteel gewoon open en zijn voor iedereen toegankelijk, dus dit kan gewoon nagezocht worden.
    Voorts is het duidelijk dat de val van het socialisme voor de bevolking aldaar beslist desastreus was. Ook hier zijn talloze onderzoeken naar gedaan, die uitwijzen dan de gezondheid ernstig achteruit is gegaan (afgelopen decennia daalt de bevolking van rusland), en grote delen van de bevolking verarmd zijn.

    Kortom, de anti-communistische propaganda die ons nog altijd wordt voorgespiegeld via de media, daar moeten we ons verre van houden.

    Zolang de ontwikkeling in de westerse landen nog positief was, had het kapitalisme nog wat te bieden, maar met name voor de VS, is het kapitalisme bezig met een regressieve ontwikkeling.
    Loonsverlaging en achteruitgang, en de kapitaal-concentratie in de handen van een kleine minderheid zijn de feitelijke ontwikkeling, en worden op grond van de marxistische theorie ook voorspeld en verklaard.

    Een uitweg kan slechts geboden worden door ons te baseren op de objectieve feiten van de werkelijkheid, en deze te doorgronden, en op grond daarvan politieke strijd te ontwikkelen tegen de gevestigde kapitalistische machthebbers. Een scholing in het marxisme is daarbij onontbeerlijk.

    Omdat de communistische partij (nog) klein is, betekent dit dat we met name op dit moment moeten zorgen om de vakbeweging als strijdorganisatie voor de werkende (loon- en uitkeringsafhankelijke) bevolking op een spoor te krijgen waarin we tegenmacht kunnen ontwikkelen tegen de macht van de kapitaal eigenaren en hun handlangers in de regering.

  • (vervolg)

    3. Verdeling van eigendom/rijkdom

    Je vergist je denk ik in de doelstelling van het socialisme.
    Je bent er niet mee weg door de bestaande rijkdom/eigendom te verdelen. Hoe zou je dat willen doen? Zonder daadwerkelijke politieke macht te verwerven, kun je met dit soort eisen niets.
    Van dat soort eisen worden de kapitalisten niet warm of koud, ze lachen erom. Maar als je in staat bent de arbeiders zodanig te organiseren dat het vervoer of de havens of distributie centra plat liggen, dan is het andere koek!
    Maar die organisatie graad en dat bewustzijn onder arbeiders, dat is er nog lang niet en daar moet hard aan worden gewerkt.

    En dat is het manco van de huidige democratie, er zijn (vrijwel) geen partijen meer die echt zeggenschap willen van de bevolking over haar eigen geproduceerde meerwaarde. Zelfs de SP niet meer, zij legt zich neer bij de bestaande machtsstructuur, en streeft hooguit nog naar een “kapitalisme met een menselijk gezicht”, wil een soort PvdA van 30 jaar geleden zijn.

    Wij concluderen slechts dat dat kennelijk niet succesvol was. Immers ongeacht de destijds radicale linkse eisen van deling van macht, kennis en welvaart, zijn de bestaande machtsstructuren nooit wezenlijk veranderd. Er waren alleen veel voorzieningen die destijds door de staat werden betaald, betaald ondermeer uit aardgas-exporten (voor een habbekrats aan italie en duitsland, dat diende de west-europese stabiliteit). De arbeiders waren langere tijd tevreden, konden een autootje kopen, etc. Dus werden min of meer omgekocht om geen verdergaande eisen in te hoeven willigen over democratische zeggenschap, etc.
    Door de ineenstorting van de socialistische staten, en door de golf aan neo-liberaliseringen, is alles wat destijds is opgebouwd teloor gegaan. De uitkeringen zijn nu een bron van winst voor werkgevers, immers ze kunnen de arbeid op grond daarvan flexibel (dus winstgevend) aankopen tegen minimale loonvoorwaarden, en het niet winstgevende deel laten ze aan de collectieve zekerheid over.
    En zo gebeurd dat met alles. Publieke voorzieningen worden uitverkocht (de sociale woningvoorraad wordt zelfs letterlijk uitverkocht!) en dienen slechts de kapitalistische winst.

Laat een reactie achter

Recente reacties