Archief
Artikelen

Men is geneigd om te denken dat oorlogsmisdaden, genocide en andere extreme wreedheden voortvloeien uit het karakter van de mensen die deze misdaden begaan. Uit een aantal psychologische experimenten blijkt echter, dat vrijwel ieder mens in staat is tot extreem wreed gedrag. Of mensen daartoe overgaan, hangt slechts af van de context. Vrijwel iedereen blijkt ontvankelijk voor mechanismen als groepsdruk en gehoorzaamheid aan de autoriteiten. In de volgende documentaire worden vijf mechanismen blootgelegd die gezamenlijk kunnen leiden tot tirannie.

Het eerste mechanisme is het vooroordeel. Dat wil zeggen dat mensen worden ingedeeld op grond van een kenmerk waarover ze geen zeggenschap hebben. Dit kan de huidskleur zijn, of de seksuele geaardheid, of een lichamelijke handicap. Een onderwijzeres die de kinderen in haar klas indeelde naar de kleur van de ogen, ontdekte dat de kinderen elkaar al snel gingen discrimineren op oogkleur, hoewel ze wisten dat het slechts een spel was.

Het tweede mechanisme is gehoorzaamheid, vooral aan een “autoriteit”. Het is werkelijk verrassend hoe gehoorzaam mensen zijn! Het experiment is simpel: vraag mensen in een vrijwel lege trein om op te staan en hun plaats af te staan. Hoeveel mensen zouden dan opstaan en ergens anders gaan zitten? Zou u zelf opstaan?

Het derde mechanisme is het afschuiven van de verantwoordelijkheid voor de eigen daden op een meerdere, een autoriteit. In het zogenaamde Milgram experiment bleken mensen bereid om anderen een dodelijke elektrische schok toe te dienen, omdat de “professor” dat van hen vroeg en hen ervan overtuigde dat hij de verantwoordelijkheid droeg.

Het vierde mechanisme is stilzwijgen en afzijdig blijven. Veel mensen blijven zwijgen, wanneer ze het ergens niet mee eens zijn. Gevaarlijker wordt het, wanneer de vrijheid van meningsuiting wordt beperkt. Dit gebeurt in iedere dictatuur, maar ook daar waar wel vrijheid van meningsuiting heerst, blijven de mensen zwijgen. Ook op de vraag of we anderen helpen, wanneer deze in moeilijkheden verkeren, is het antwoord vaak nee. Dit geldt des te meer, wanneer de ander niet behoort tot “onze groep” of “ons soort mensen.”

Het laatste mechanisme is zeer verontrustend. Het werd ontdekt in het Stanford gevangenis experiment van Dr. Zimbardi. Een aantal vrijwilligers werd opgedeeld in gevangenen en bewakers. Binnen 5 dagen was er niets meer over van de gebruikelijke moraal van respect en mensenrechten. De bewakers werden sadistisch, de gevangen werden nederig. Na 5 dagen moest het experiment worden stopgezet.

Five steps to Tyranny duurt een uur.

Bekijk deze film op Google Video

Share and Enjoy:
  • NuJIJ
  • Twitter
  • Facebook
  • Hyves
  • RSS
  • email

7 Reacties op “Vijf stappen naar tirannie”

  • Don:

    Ik vind deze voorbeelden geen bewijs leveren voor dat gewone, gezonde mensen genocide en andere extreme wreedheden kunnen begaan. Ik zou de betekenis en de omvang van het woord genocide maar eens opzoeken.

  • Anoniem:

    @Don.
    Geef definitie van gewone gezonde mensen.
    Laten we aannemen dat HB en JPB en de leiders van politieke fracties normale gezonde mensen zijn.
    Dan is dat het bewijs dat deze mensen genocide kunnen plegen.
    Toch?

  • Beste Don,

    De begrippen “gezond” en “gewoon” lijken niet van toepassing op mensen die genocide plegen. Toch blijken de daders steeds weer mensen die voorheen een gezond en normaal bestaan hadden. Heb je de documentaire bekeken? Zo ja, behoor jij dan soms tot die 0% van de mensen die bleven zitten, nadat hen gevraagd was om op te staan? Gehoorzaamheid blijkt zo diep in de mensen verankerd!

    Het Stanford Prison experiment is helemaal huiveringwekkend. Normale mensen blijken ieder gevoel voor respect te verliezen, zodra men hen plaatst in de situatie van “gevangenen” en “bewakers.” Kijk vanuit dat perspectief ook eens naar de volgende documentaire: “Taxi to the Dark Side.”

  • Don:

    Sorry ik was jullie even uit het oog verloeren.

    Anoniem,

    Hiermee is volgens mij nog niet aangetoond dat JPB ook zelf in staat is (letterlijk) de trekker over te halen.

    Definitie van gezonde mensen is onder meer dat ze zichzelf en anderen geen kwaad doen.

    mr. drs BOU,
    u zegt: …Toch blijken de daders steeds weer mensen die voorheen een gezond en normaal bestaan hadden….

    Ik ben bang dat we dat niet met stelligheid kunnen beweren, hoe zouden we dat moeten weten? Beschikken we soms over de MRI scans en bloedmonsters van die lieden?
    Het probleem bij de voorbeelden is dat deze mensen hoogstwaarschijnlijk voor het eerst met dit soort dilemma’s geconfronteerd worden. Dan kun je inderdaad fouten maken. Maar een tweede keer doe je het anders. De mensen waar het onderwerp om draait zijn lieden die ook de derde en vijfde keer die fout blijven herhalen. (Ik beweer niet dat hiermee alles gezegd is).

  • Don, ik durf dat wel met stelligheid te beweren. Bekijk de documentaire en je begrijpt misschien wat ik bedoel.
    De kinderen die elkaar opeens gingen discrimineren op de kleur van de ogen, waren doodnormale kinderen van een derde klas lagere school. Het was maar een spelletje, maar het werd uiterst wreed gespeeld.
    De mensen aan wie werd gevraagd om op te staan in de trein, waren doodnormale mensen. Wanneer de proefleider vergezeld was van een man in uniform, stonden alle mensen zonder aarzelen op!
    De mensen die meededen aan het Milgram experiment, waren doorsnee personen die in hun dagelijkse leven misschien zelfs geen vlieg kwaad zouden doen.
    De deelnemers aan het Stanford Prison experiment waren studenten, jonge en intelligente mensen zonder emotionele stoornissen.

    Het spreekwoord luidt: De gelegenheid maakt de dief. Maar niet iedereen wordt een dief door de gelegenheid.

    Of mensen anderen gaan martelen, hangt af van de omstandigheden. Maar in deze omstandigheden gaat gelukkig niet iedereen martelen. Bekijk ook de volgende reportage: Taxi to the Dark Side. Gelukkig zijn er dan klokkenluiders die zeggen: Dit gaat me te ver. Helaas zeggen de machthebbers (die verantwoordelijk zijn voor het systeem dat maakt dat soldaten de gevangenen martelen) dat het slechts gaat om “a few bad apples.” Niets is minder waar! Het gaat om het systeem!

    De psychologie van het fascisme, van marteling en volkerenmoord, sluit aan op de normale en natuurlijke neiging van mensen om zich aan te passen aan de omstandigheden en om gehoorzaam te zijn aan het gezag.

  • E-bee:

    @Mr.drs.Bou.
    Uw gegeven voorbeelden zijn actueel en men wil die genocides zien of liever niet, simpel. Het gaat vooral om het juiste begrip wat men heeft. Een controversiele natie, die je op het oog niet zo zou verdenken, is op dit moment onder omstandigheden die vreemd aandoen en waar de media haast niet over reppen(.)met aan redelijkheid grenzende waarschijnlijkheid bezig 1.5 millioen Palestijnen ronduit te vernietigen. Wat in buurlanden al tot onrust begint te leiden.
    Het gaat hier ook niet over het klassieke directe handelen. Maar indirect handelen wat tot hetzelfde resultaat leidt is niet anders. Politieke invloed verkeerd aanwenden en de bodem in vreemde landen vergiftigen met resultaat voor vriend en vijand.

  • Klopt, E-bee. De manier waarop Israël de Palestijnen behandelt is een goed voorbeeld van hoe men twee groepen kan creëren, waarbij de ene groep superieur wordt verklaard en de andere groep zogenaamd de agressor is. De terreur tegen de Palestijnen is weerzinwekkend en toch maakt de propaganda er het omgekeerde van.

    Misschien moet ik daar binnenkort ook weer wat aandacht aan besteden.

Recente reacties