Archief
Artikelen

In 1908 werd er aardolie ontdekt in Masjid-i-Sulaiman in Iran. Deze vondst gaat vooraf aan de vondsten in Libië (1920), Saoedi-Arabië en Koeweit (1932). De olievelden van Bakoe werden reeds geëxploiteerd, maar Bakoe lag in Russisch gebied. In de moderne geschiedenis van Iran zal de aardolie een grote rol spelen, maar laten we eerst eens zien wat daaraan voorafging.


Iran in 1512


In de 16e eeuw was Europa gedompeld in godsdienst-strijd, bijgeloof, onwetendheid en heksenjachten, maar Amerika was “ontdekt” door de Spanjaarden en de Portugezen zochten een weg rond Afrika naar het oosten, naar de bronnen van de Zijderoute. Dank zij het geroofde Amerikaanse zilver en de scheepvaart rond Afrika werd de Zijderoute langzaam maar zeker minder belangrijk. Die oude karavaanweg liep door Iran, dat toen nog Perzië werd genoemd. Na eeuwen van invallen door Turkse en Mongoolse nomaden vanuit de steppen van Midden-Azië, kwam Perzië in de 16e eeuw tot rust. Het Safawiden Rijk ontstond onder Ismail (1501-1524) en dit rijk groeide snel, tot het zowel Iran als Irak omvatte. In Turkije was het Ottomaanse Rijk ontstaan en in 1514 werd Ismail verslagen door de Ottomaanse Turken. Er volgde een oorlog die 70 jaar duurde, tot Sjah Abbas de Grote de westelijke provincies (Irak) afstond aan de Ottomanen.

Bladerend door mijn Atlas van de Wereldgeschiedenis, valt het me op dat Iran sindsdien nauwelijks van vorm is veranderd. Soms strekte het zich iets verder uit tot in de Kaukasus en langs de westelijke kust van de Kaspische Zee, om dan weer te krimpen. Eenmaal werd het zuiden van Irak veroverd, maar ook dat gebied ging weer verloren. Het is de omringende wereld die veranderde. De Europese landen beschouwden de rest van de wereld als wingewest, ze stichtten overal eerst handelsposten en later koloniën. Intussen groeide Rusland, tot het de Kaukasus en de steppen ten oosten van de Kaspische Zee omvatte. De zuidkust van de Kaspische Zee bleef Perzisch, maar Perzië kreeg in het noorden twee grenzen met Rusland. In 1804 brak er een oorlog uit tussen Rusland en Perzië, waarbij Rusland Bakoe veroverde op Perzië.

De hoofdstad van het Safawiden Rijk was Isfahan, waar de Hollandse VOC van 1623 tot 1638 een handelspost had. Deze stad lag langs de Zijderoute, op een kruispunt der wegen. Isfahan werd echter in 1722 verwoest door de Afghanen, waardoor er tevens een einde kwam aan het Safawiden Rijk. De historische stad Shiraz werd even de hoofdstad, maar vanaf 1796 werd Teheran de hoofdstad onder de Kadjaren dynastie, die tot 1925 zou blijven heersen.

Ten Oosten van Iran lag India, dat in de 19e eeuw een Engelse kolonie werd. Ook enkele steden aan de westelijke kust van de Perzische Golf werden door Engeland bezet, waaronder Koeweit en Oman. Hoewel Perzie zichzelf bleef, kreeg het twee machtige buren, Rusland en Engeland, die beiden hun invloed op het land deden gelden. Om de militaire macht van de Russen te stoppen zochten de Perzen een alliantie met het Verenigd Koninkrijk. Ze verleenden de Britten commerciële concessies, zoals de aanleg van spoorwegen en het boren naar aardolie. In 1908 werd er aardolie gevonden en deze werd geëxploiteerd door de Anglo-Persian Oil Compagny (APOC), de voorloper van British Petroleum (BP).

Rond 1900 waren de sjahs van de Kadjaren dynastie bezig om het land naar Europese maatstaven te hervormen. In 1906 werd er een volksvertegenwoordiging geïnstalleerd en het bestuursapparaat werd hervormd. Ook werden het hoger onderwijs, de gezondheidszorg en de politie gemoderniseerd. Tijdens de Eerste Wereldoorlog wilde Perzië neutraal blijven, maar het Ottomaanse Rijk had de kant van de Duitsers gekozen en de Perzische olievelden waren van groot strategisch belang. Rusland en Engeland, in deze oorlog bondgenoten, bezetten het land. Na de oorlog probeerde Engeland een protectoraat te maken van Perzië, maar in 1921 greep generaal Reza Pahlavi de macht. Zijn bewind was zeer autoritair, Perzië was nog net geen militaire dictatuur. Sindsdien heet het land geen Perzië meer, maar Iran.

Tussen de twee Wereldoorlogen was Iran de grootste olieproducent van het Midden Oosten, maar de olie-winst vloeide in de zakken van de Britten. Onderhandelingen over een eerlijke verdeling van de winst liepen slechts uit op gesteggel en dreigementen. Ook in de Tweede Wereldoorlog was de olie van Irak van groot strategisch belang. In 1941 werd Iran daarom alweer bezet door de Russen en de Britten, waarbij de zoon van Reza Pahlavi, Mohammed Reza, als stroman op de troon werd gezet. Na de oorlog bleef hij sjah, in een constitutionele democratie. Toen eerste minister Mossadeq in 1951 de APOC nationaliseerde, kwam het tot een conflict tussen de Sjah en de regering. In 1953 werd Mohammed Reza verjaagd, maar de CIA greep in met operatie Ajax. Mossadeq werd afgezet en Mohammed Reza kon terugkeren.

Opnieuw werd er een olie-verdrag met de Britten gesloten en weer werd het land hervormd naar westerse maatstaven. Onder het despotische bewind van Mohammed Reza leefden de hoge klasse en de middenklasse in de steden in westerse stijl en luxe. Op het platteland werd echter bittere armoede geleden. De exorbitante levensstijl van Mohammed Reza werd het onderwerp van heftige kritiek, vooral van de kant van de Shi’itische geestelijkheid. Dit leidde in 1979 tot de Islamitische revolutie onder leiding van Ayatollah Khomeini. En weer werd de APOC genationaliseerd.

Het antwoord van het “Vrije Westen” kwam reeds in 1980, in de vorm van een inval van Irak in Iran. Saddam Hoessein werd bewapend door Rusland, maar in het geheim ook door de VS. Er volgde een oorlog die tot 1988 zou duren en waarin anderhalf miljoen mensen omkwamen. Irak maakte daarbij gebruik van gifgas, ook tegen de eigen burgerbevolking. De ingrediënten werden geleverd door het westen.

Iran-Iraq war duurt 37 minuten

Na de oorlog werden de oude grenzen hersteld, men zegt dat geen van beide landen had gewonnen, maar Iran behield voortaan zijn eigen aardolie-winsten en het land kon zich in snel tempo ontwikkelen. De officiële reden die voor deze oorlog werd gegeven, is dat Saddam Hoessein bang was voor de herleving van de Shi’itische religie in zijn land. Irak was op dat moment echter een westerse vazal die zijn olie verkocht in ruil voor dollars.

Sinds de VS in 1971 de goudstandaard heeft losgelaten, ontleent de dollar zijn waarde aan het feit dat de aardolie op alle beurzen slechts in dollars wordt verhandeld. Wie geen dollars heeft, krijgt geen olie. Op 17 februari 2008 werd de Iraanse oliebeurs geopend, waar men andere valuta accepteert, zoals de Euro en de Roebel. De hegemonie van de dollar wordt daarmee doorbroken. Vandaar:

Bomb bomb bomb, bomb bomb Iran:

Share and Enjoy:
  • NuJIJ
  • Twitter
  • Facebook
  • Hyves
  • RSS
  • email

1 Reactie op “De geschiedenis van aardolie: Iran”

Recente reacties