Archief
Artikelen

The Prize is een filmserie in acht delen over de geschiedenis van de aardolie. In de vorige zes delen werd een periode behandeld vanaf de ontdekking van aardolie rond 1850 tot ongeveer 1970. De olieproducerende landen hadden zich toen verenigd in de OPEC, maar de grote westers oliemaatschappijen, de Seven Sisters, dicteerden nog steeds de prijs.

De grootste oliereserves (60%) lagen rond de Perzische Golf, waar Engelse troepen de bronnen beschermden en de orde handhaafden. In 1938 hadden BP en Gulf Oil een van de rijkste oliebronnen ontdekt in Koeweit, dat in 1961 onafhankelijk werd van Engeland. In 1967 besloot de linkse premier van Engeland Harold Wilson om alle Engelse troepen terug te trekken uit het Midden Oosten, een operatie die in 1971 was voltooid. President Nixon wendde zich tot de Sjah van Perzië om het machtsvacuüm te vullen. De Sjah werd bewapend en met veel pracht en praal liet hij zich tot keizer kronen. Om zijn ambities te financieren, verhoogde hij de olieproductie, maar hij had niet de macht om ook de prijs te beïnvloeden.

BP was voor 50% een Brits staatsbedrijf en de olieconcessies maakten de bronnen tot eigendom van de oliemaatschappij. Koeweit was straatarm tot er olie werd gevonden. De buitenlanders kwamen en creëerden hun eigen omgeving, de bewoners van Koeweit konden geen deel uitmaken van hun clubs. Ook hadden zij geen macht over de olieprijs. In Saoedi-Arabië vond ook sjeik Ahmed Zaki Yamani, de minister van olie, de olieprijs veel te laag.

Op een conferentie in Teheran tussen de olielanden en oliemaatschappijen werd de prijs verhoogd met 35 dollarcent per vat. Voor het eerst proefden de olieproducerende landen de politieke macht van de olie. De president van Egypte, Anwar el Sadat, wilde die macht gebruiken tegen Israël. Koning Faisal van Saoedi-Arabië steunde dat plan. In oktober 1973 vielen Egypte en Syrië Israël binnen, in de Jom Kipoer oorlog wilden ze de gebieden heroveren die Israël in 1967 in de zesdaagse oorlog had veroverd. Israël vroeg de VS om wapens en deze werden prompt geleverd. De strijd verliep nu in het voordeel van Israël, maar de OPEC-landen besloten gezamenlijk tot een olieboycot van de VS en West Europa, landen die de wapens aan Israël hadden geleverd. Ook Nederland werd getroffen door deze oliecrisis. De OPEC-landen dicteerden nu de olieprijzen.

In Washington was intussen het Watergate-schandaal gaande, maar minister van buitenlandse zaken Henry Kissinger ging naar het Midden Oosten om de crisis te bezweren. De oliecrisis trof ook Japan, dat reageerde met een verandering in de economische strategie. Minister Naohiro Amaya bepleitte een hervorming van olie-economie naar computertechnologie. Japan ging zich toeleggen op energiezuinige apparaten en veroverde daarmee een wereldmarkt. Aldus werd Japan een economische supermacht.

In de Arabische landen stroomden de oliedollars nu binnen. In korte tijd steeg hun inkomen van 23 miljard naar 140 miljard dollar en ze kochten er westerse gebruiksgoederen voor, maar ze besteedden het geld ook om hun eigen olie-industrie op te bouwen. De westerse oliemaatschappijen konden oprotten! Koeweit betaalde 50 miljoen dollar aan BP en Gulf Oil en nationaliseerde de oliebronnen. De oliemaatschappijen zochten naar nieuwe oliebronnen, die werden gevonden in de Noordzee. De hoge olieprijs maakte de winning rendabel en al spoedig kwam er meer olie uit de Noordzee, dan uit het Midden Oosten.

De Sjah van Perzië had zijn olie-inkomsten besteed aan een machtig leger, maar in 1979 kwam de bevolking in opstand. De Sjah moest vluchten en Ayatollah Khomeini keerde terug uit zijn ballingschap. De Iraanse olieproductie viel terug en het machtsevenwicht in de Golfregio was verstoord. De olieprijzen stegen drastisch, de VS was in paniek en ook in Nederland was de 2e oliecrisis voelbaar. In de VS waarschuwde president Jimmy Carter de bevolking voor een blijvend tekort aan olie, maar er was geen tekort.

De OPEC-landen dachten dat ze hadden gewonnen, de macht was aan hen. Maar in september 1980 viel Sadam Hoessein van Irak het OPEC-buurland Iran binnen. De eenheid tussen de OPEC-landen was verbroken en de olie-export uit Irak en Iran stagneerde. Maar ook de vraag naar olie stagneerde. In Alaska hadden BP, Exxon en Arco olie gevonden. Ook hier maakten de hoge olieprijzen de exploitatie mogelijk. In 1983 moest OPEC de olieprijs verlagen, olie uit Alaska, de Noordzee en elders overspoelde de markt. In 1986 daalde de olieprijs van 29 naar 10 dollar, de olieprijs werd nu bepaald door de beurs. Oliemaatschappijen moesten inkrimpen, maar de consumenten kregen ruim voldoende.

In de Irak-Iran oorlog schoot men nu op olietankers in de Perzische Golf, waarop de VS een vloot naar de Golf stuurde. In augustus 1988 kwam er na 8 jaar een einde aan de oorlog. Irak had tijdens de oorlog grote schulden gemaakt, o.a. aan Koeweit, en vroeg om kwijtschelding, maar Koeweit weigerde, waarop Irak Koeweit binnenviel. De olieprijzen stegen nu tot 40 dollar en het Westen vreesde dat Sadam Hoessein ook Saoedi-Arabië zou aanvallen. In januari 1991 greep de VS in, gesteund door Engeland, en verjoeg het Irakeese leger uit Koeweit, in de Golf Oorlog of Operatie Desert Storm. De olieprijzen daalden weer naar het niveau van de jaren ’60. Voor hun vertrek staken de Irakezen de oliebronnen van Koeweit in brand. De Perzische Golf als olieregio bleek een kruitvat.

Ook bij dit deel wil ik graag wat kanttekeningen plaatsen. Daniël Yergin stelt volgens mij de rol van de VS wat al te fraai voor. We hebben reeds gezien dat de VS tijdens de WO II geen enkele moeite deed om de aanval op Pearl Harbour te voorkomen, maar zich daarentegen met groot enthousiasme in deze oorlog stortte. Sindsdien is de VS aanwezig op iedere plek waar een machtsvacuüm valt. In Vietnam was dat het geval toen de Fransen moesten vertrekken, in Iran werd een democratisch regime omvergeworpen en een megalomane Sjah op de troon gehesen. In Irak heeft de CIA de Ba’ath partij gesteund, waardoor Sadam Hoessein aan de macht kon komen. Zijn inval in Iran was alleen mogelijk dank zij bewapening door het Westen. De oorlog tussen Irak en Iran zorgde er voor, dat de olie uit beide landen werd verspild in de regio, in plaats van de wereldmarkt te bereiken. In de jaren ’80 zou de olie anders vrijwel niets meer waard zijn geweest.

Onder invloed van de Koude Oorlog had de VS een militaire macht opgebouwd, die na de val van de Sovjet Unie in 1989 zijn bestaansrecht leek te verliezen. De inval van Sadam Hoessein in Koeweit en de daarop volgende Operatie Desert Storm kwamen voor de VS daarom als geroepen. In Saoedi-Arabië werden Amerikaanse troepen gestationeerd en hun komst was blijvend. Vanaf het moment dat de Engelsen besloten om hun koloniale politiek te beëindigen, hebben de Amerikanen hun macht in het olierijke Midden Oosten uitgebreid en hun aanwezigheid in deze regio beheerst nu al jaren het wereldnieuws. De Perzische Golf mag dan een kruitvat zijn, de VS zorgde systematisch voor het lont!

The Prize, deel 7: The Tinderbox duurt 53 minuten

Share and Enjoy:
  • NuJIJ
  • Twitter
  • Facebook
  • Hyves
  • RSS
  • email

1 Reactie op “De geschiedenis van aardolie, The Prize deel 7”

Laat een reactie achter