Archief
Artikelen

The Prize is een filmserie in acht delen, waarin het epos wordt verhaald van de aardolie, een grondstof die de wereldpolitiek heeft beheerst, de wereldeconomie heeft doen wankelen en de maatschappij in de twintigste eeuw volledig heeft getransformeerd. In het eerste deel werd verteld hoe olie werd ontdekt in Amerika en hoe John D. Rockefeller zijn olie-imperium opbouwde: Standard Oil. In het tweede deel, dat omstreeks 1880 begint, krijgt hij concurrenten, zowel in Europa als in Azië.

Aanvankelijk kwam alle olie uit Amerika, maar aan het einde van de 19e eeuw werd ook in Rusland olie gewonnen, en wel in Bakoe in de Kaukasus. De gebroeders Nobel werden daar de Russische Rockefellers. De olie werd min of meer ontdekt door Robert Nobel, die scheikunde had gestudeerd. Zijn broer Ludvig Nobel had een wapenfabriek. Samen stichtten ze Branobel, een oliemaatschappij in Baku. Hun jongste broer, Alfred Nobel, was ook scheikundige en hij is de uitvinder van het dynamiet. In zijn testament bepaalde hij dat de rente van zijn kapitaal zou worden uitgekeerd aan mensen “die in het afgelopen jaar aan de mensheid het grootste nut hebben verschaft”. Zo ontstond de Nobelprijs.

Standard Oil van Rockefeller had echter nog steeds een monopolie, met een wereldwijd netwerk van afnemers en een informatienetwerk dat het mogelijk maakte om alle concurrenten uit te schakelen en op te kopen.

Op Sumatra, destijds deel uitmakend van Nederlands Indië, werd in 1880 door Jan Zijlker olie gevonden, ongeveer tegelijk met de olie in Rusland. Men maakte er toen nog slechts kerosine van voor olielampen, maar toch leverde dat een goede afzetmarkt op.

Om de Russische olie uit Bakoe te verkopen, was transport nodig. In Amerika reden reeds treinen, maar in Azië waren nog geen spoorwegverbindingen. Transport over zee was de enige optie. De rijke bankier Alphons Rothschild ging daartoe samenwerken met Marcus Samuel, zoon van een Joodse handelaar in Londen, die handelsrelaties had met het verre oosten. De olie werd vervoerd in vaten, maar Samuel kwam op het idee om het in bulk te vervoeren. Hij bouwde tankers. Om de olie te verkopen, waren weer vaten nodig en deze liet Samuel produceren in het verre oosten. Zo wist hij het monopolie van Rockefeller in Azië te doorbreken. Hij noemde zijn olietransportmaatschappij Shell.

De Amsterdamse bankierszoon Henri Deterding ging werken voor het toen nog kleine oliebedrijf Royal Dutch op Sumatra. In 1882 was de bevolking van Atjé in opstand gekomen tegen de oliewinning: de eerste oorlog om olie. De opstand werd neergeslagen door het Nederlandse leger, daarna kon Royal Dutch ongehinderd groeien. Maar Standard Oil probeerde ook Royal Dutch onderuit te halen. Deterding pareerde de aanval door nauw te gaan samenwerken met Shell van Samuel. Shell was voornamelijk gefundeerd op de olie uit Bakoe, maar in 1905 staken de Russische revolutionairen de bronnen in brand. Een fusie van Shell met Royal Dutch redde het bedrijf van Samuel en leidde in 1907 tot Royal Dutch Shell.

Tot dat moment was de enige markt voor aardolie gelegen in de verkoop van kerosine, om lampen op te laten branden. Door de uitvinding van de auto ontstond een markt voor benzine. In de VS lag Standard Oil van Rockefeller nu onder vuur, vanwege hun monopolybeleid. De Supreme Court besloot in 1911 dat dit een illegaal monopoly was en dat Standard Oil moest opsplitsen. Daardoor kon ook Royal Dutch Shell de Amerikaanse markt betreden.

Ook in Perzië, het huidige Iran, werd olie gevonden, door George Reynolds in 1908. Daaruit ontstond Anglo Persian, dat later British Petroleum (BP) zou worden genoemd. Voor het transport van de olie werd samengewerkt met Shell, waarbij Shell min of meer de dienst uitmaakte. In 1911 ging de Britse marine over van steenkool op olie en deze nieuwe afzetmarkt kwam in handen van Anglo Persian, dat in 1913 gedeeltelijk werd genationaliseerd door Winston Churchill. Zeven weken later brak de Eerste Wereldoorlog uit. In deze oorlog werd duidelijk, hoe groot het belang van olie was, maar dat komt aan de orde in het volgende deel.

The Prize, Deel 2: Empires of Oil duurt 50 minuten.

Share and Enjoy:
  • NuJIJ
  • Twitter
  • Facebook
  • Hyves
  • RSS
  • email

2 Reacties op “De geschiedenis van aardolie, The Prize deel 2”

Laat een reactie achter